جهت های اصلی و فرعی
● جهت های اصلی و فرعی
اگر رو به شمال بایستیم، سمت راست مان مشرق (شرق، باختر)،
سمت چپ مان مغرب (غرب، خاور) و پشت سرمان جنوب است.
جهت جغرافیایی شمال با رنگ قرمز مشخص شده است.
این چهار جهت را جهت های اصلی می نامند.
بین هر دو جهت اصلی یک جهت فرعی وجود دارد.
مثلاً :
نیمساز جهت های شمال و شرق، جهت شمالِ شرقی (شمالِ شرق) را مشخص می کند.
با دانستن یکی از جهت ها، بقیهٔ جهت ها را می توان به سادگی مشخص نمود.
مثلاً:
اگر به سوی شمال ایستاده باشید، دست راست شما شرق، دست چپ شما غرب،
و پشت سر شما جنوب است.
جهت یابی با ساعت عقربه دار
ساعت مچی (عقربه دار)را به حالت افقی طوری در کف دست نگه می داریم
که عقربهٔ ساعت شمار به سمت خورشید اشاره کند . در این حالت ، نیمسازِ
زاویه ای که عقربهٔ ساعت شمار با عدد ۱۲ روی ساعت می سازد جهت جنوب
را نشان می دهد.
(زاویهٔ کوچک تر، نه بزرگ تر)،
جهت یابی با سمت خورشید
۱) خورشید صبح تقریباً از سمت شرق طلوع می کند، و شب تقریباً در سمت
غرب غروب می کند.
این مطلب فقط در اول بهار و پاییز صحیح است؛ یعنی در اولین روز بهار و پاییز
خورشید دقیقاً از شرق طلوع و در غرب غروب می کند، ولی در زمان های دیگر،
محل طلوع و غروب خورشید نسبت به مشرق و مغرب مقداری انحراف دارد. در
تابستان طلوع و غروب خورشید شمالی تر از شرق و غرب است، و در زمستان
جنوبی تر از شرق و غرب می باشد . در اول تابستان و زمستان ، محل طلوع و
غروب خورشید حداقل حدود ۲۳٫۵ درجه با محل دقیق شرق و غرب فاصله دارد،
که این خطا به هیچ وجه قابل چشم پوشی نیست. در واقع از آن جا که موقعیت
دقیق خورشید با توجه به فصل و عرض جغرافیایی متغیر است، این روش نسبتاً
غیردقیق است.
تنها جایی که خورشید همیشه دقیقاً از شرق طلوع و در غرب غروب
می کند، استواست.
۲) در نیمکرهٔ شمالی زمین ، در زمان ظهر شرعی خورشید همیشه
دقیقاً در جهت جنوب است و سایهٔ اجسام رو به شمال می افتد.
ظهر شرعی یا ظهر نجومی در موقعیت جغرافیایی شما، دقیقاً هنگامی
است که خورشید به بالاترین نقطه خود در آسمان می رسد. در این زمان،
سایهٔ شاخص به حداقل خود در روز می رسد، و پس از آن دوباره افزایش
می یابد؛ همان زمان اذان ظهر.
برای دانستن زمان ظهر شرعی می توانید به روزنامه ها مراجعه کنید یا
منتظر صدای اذان ظهر باشید. ظهر شرعی حدوداً نیمه بین طلوع آفتاب و
غروب آفتاب است.
۳) حرکت خورشید از شرق به غرب است؛ و این هم می تواند روشی برای
یافتن جهت های جغرافیایی باشد.